Poruszanie się zwierząt

wspominaliśmy. Inaczej wy Sl£łda budowa i układ kręgo- słupa u tych zwierząt, które mają kończyny podciągnięte pod tułów. Kręgosłup tworzy wówczas coś na kształt przęsła mo­stu rozpiętego między filarami odnóży (rys. 113). Poza te „fila­ry" wystają odcinki szyjny (zakończony głową) i ogonowy. Wszy­stkie te odcinki nie są proste, lecz tworzą łukowate krzywizny. Z biomechanicznego punktu widzenia najciekawsza będzie dla nas analiza odcinka zawartego między kończynami. Tworzy ona łuk wygięty ku górze. Zanim zanalizujemy znaczenie tego łuku warto jeszcze zwrócić uwagę na to, że na grzbietowej stronie każdego kręgu tworzy się wyrostek zwany kolczystym. Razem wyrostki te tworzą tzw. grzebień kolczysty kręgosłupa. Nie jest on na całej długości równo wysoki, lecz niższy w części środkowej, a wyższy w okolicach pasa barkowego i miednicowego, tak, że tworzy on wklęsły łuk. W ten sposób powstają dwa wzniesienia, tzw. kłęby — karkowy i krzyżowy. Do pierwszego z nich przyczepiają się mięś- nie utrzymujące głowę, do drugiego — ogon. Wielkość, a raczej wysokość kłębów wiąże się ściśle z wielkością (a raczej z ciężarem) głowy i ogona. Im są one większe, tym silniej zaznaczają się kłęby. Bardzo silne kłęby karkowe występują np. u ssaków kopytnych (zarówno parzystokopytnych, jak i nieparzystokopytnych), a z kolei kłęby krzyżowe dobrze rozwinięte są u kotowatych, u których jak wiadomo ogon jest z reguły długi i bardzo ruchliwy. Jednocześnie kształt belki kręgosłupa, tzn. wygięcie jej ku górze w części środkowej, oraz wzmocnienie jej łukowatym grzebieniem kolczystym zapewnia jej z jednej strony dużą sprężystość (bardzo ważną w czasie ruchu!), a z drugiej strony niezbędną statykę. Zwróćmy uwagę, że kręgosłup utrzymuje ciężar trzewi, co powoduje stałą dążność do wyprostowania go. Przeciwstawia się temu napięcie mięśni brzusznych. Ciężar trzewi działających na łukowato wygiętą belkę kręgosłupa powoduje powstanie siły dążącej do jej wyprosto­wania, a przez to rozpycha kręgi ku przodowi i tyłowi, co powoduje też dążność do rozsunięcia się kończyn. Ma to oczywiście wpływ . na budowę pasów miednicowego i barkowego. Temu właśnie parciu przeciwstawia się napięcie mięśniowe. Gdyby kręgosłup był belką poziomą lub wygiętą odwrotnie — ku dołowi — ciężar trzewi po­wodowałby przybliżanie się do siebie kończyn i niejako automatyczne zwijanie się w kłębek całego organizmu. Drugą ważną funkcją wygięcia ku górze kręgosłupa jest to, że działa on niby sprężyna, zginając się i rozprostowując w czasie ruchu, szczególnie podczas wykonywania skoków. Przy szybkim biegu wyprostowanie kręgosłupa w czasie lotu nad powierzchnią ziemi znacznie wydłuża skok (rys. 114). Wszystkie ssaki posługujące się skokową lokomocją mają silnie wygięty kręgosłup, są one .niejako w stałym pogotowiu do oddania skoku i wyprostowania belki kręgo­słupa. Przypomnijmy też sobie kota, który przed skokiem wygina, pręży grzbiet po to, by zapewnić sobie maksymalne wykorzystanie możliwości uzyskanej przez wyprostowanie kręgosłupa. Grzebień kolczysty gra bardzo istotną rolę wzmacniającą. Usu­nięcie wyrostków kolczystych sześciokrotnie osłabia wytrzymałość belki kręgosłupa. Tak więc przy stosunkowo niewielkim wzroście ciężaru kręgosłupa powiększenie jego wysokości przez wąski grze­bień kolczysty wzmacnia go wielokrotnie. Stwierdzono dalej, że odcinki kręgosłupa lub też cały kręgosłup w zależności od tego czy Jak (poruszają — 13 181 ma być bardziej wytrzymały, czy bardziej sprężysty jest inaczej zbudowany. Kręgosłup (lub jego odcinki) o dużej wytrzymałości zbudowany jest z kręgów wysokich i długich, o długich wyrostkach kol­czystych i grzebieniach trzonowych. Kręgi są blisko siebie. Natomiast